ทันตแพทย์เฉพาะทาง เมื่อจำนวนสวนทางกับผลงาน

Home / E-MAGAZINE / ทันตแพทย์เฉพาะทาง เมื่อจำนวนสวนทางกับผลงาน
ทันตแพทย์เฉพาะทาง เมื่อจำนวนสวนทางกับผลงาน

กระทรวงสาธารณสุขให้ความสำคัญกับการพัฒนาทันตแพทย์เฉพาะทางเพื่อให้ปฏิบัติหน้าที่ในระดับจังหวัดและศูนย์เชี่ยวชาญอย่างจริงจังตั้งแต่ปี 2559 ด้วยการอนุมัติการลาศึกษาต่อเฉพาะทางของทันตแพทย์ และในปี 2563 ทันตแพทย์ที่ได้รับโควต้าศึกษาเฉพาะทางเริ่มสำเร็จการศึกษาและกลับไปปฏิบัติงานที่หน่วยงานต้นสังกัด ทพญ.วรารัตน์ ใจชื่น  และคณะ ได้ทำการศึกษาประสิทธิภาพของทันตแพทย์เฉพาะทางที่ผ่านการอบรมเฉพาะทางในโครงการนี้

ผลการศึกษาพบว่าพัฒนาทันตแพทย์เฉพาะทางของกระทรวงสาธารณสุขทำให้มีจำนวนทันตแพทย์เฉพาะทางในภาพรวมเพิ่มขึ้นทุกสาขา ทั้งทันตกรรมทั่วไป วิทยาเอนโดดอนท์ หัตถกรรมประดิษฐ์ ทันตกรรมสำหรับเด็ก ปริทันตวิทยา ศัลยศาสตร์ช่องปากและแม็กซิลโลเฟเชียล ทันตกรรมหัตถการ ทันตกรรมจัดฟัน วิทยาการวินิจฉัยโรคช่องปาก ทันตสาธารณสุข และทันตกรรมบดเคี้ยว ประเด็นค้นพบที่น่าสนใจคือ แม้ว่าในภาพรวมจำนวนทันตแพทย์เฉพาะทางของแต่ละเขตจะเพิ่มขึ้น แต่ความแตกต่างของจำนวนในแต่ละเขตก็ยังคงมีอยู่ เช่น สาขาทันตกรรมทั่วไป พบว่าในเขตบริการสุขภาพที่ 1 มีจำนวนมากที่สุดตั้งแต่แรกเริ่มเมื่อปี พ.ศ. 2558 ตลอดมาจนถึงปีพ.ศ. 2564 ขณะที่เขตที่เคยมีจำนวนน้อยเช่น เขตบริการสุขภาพที่ 8 และ 10 ก็ยังคงมีจำนวนน้อยที่สุดในปัจจุบัน ลักษณะเช่นนี้เป็นเหมือนกันในทันตกรรมประดิษฐ์ วิทยาเอนโดดอนท์ หรือทันตกรรมสำหรับเด็ก ซึ่งเคยมีเยอะในเขตบริการสุขภาพที่ 4 5 6 ก็ยังคงมีเยอะอยู่ในเขตดังกล่าวในปัจจุบัน สาเหตุที่ยังคงมีการกระจุกตัวของทันตแพทย์พบว่าเกิดจากการเคลื่อนย้ายของทันตแพทย์เข้าสู่เมือง แต่ไม่มีการย้ายจากเมืองออกไปสู่ชนบทหรือเมืองที่เล็กกว่า

เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบระหว่างจำนวนทันตแพทย์เฉพาะทางกับผลงานแล้วพบว่า เป็น 2 คุณลักษณะที่เดินสวนทางกัน กล่าวคือ พื้นที่ที่มีจำนวนทันตแพทย์เฉพาะทางมาก กลับไม่ใช่พื้นที่ที่มีผลงานเฉพาะทางด้านนั้นๆ มาก เช่น สาขาวิทยาเอนโดดอนท์ พบว่าเขต 4, 5 และ 6 เป็นพื้นที่ที่มีมากสุด แต่ผลงานในสาขานี้กลับพบว่ามีจำนวนสูงในเขต 1, 8 และ 9 เช่นเดียวกับสาขาทันตกรรมประดิษฐ์ ที่เขต 4, 5, 6, 11 และ 12 มีจำนวนมาก แต่ผลงานฟันเทียมถอดได้แบบฐานพลาสติกในเขต 4, 5 และ 6 กลับน้อยว่าเขต 1 ซึ่งมีทันตแพทย์เฉพาะทางสาขานี้ค่อนข้างน้อย

งานศึกษาชิ้นนี้อธิบายการเดินสวนทางกันระหว่างจะนวนและผลงานทันตแพทย์เฉพาะทางว่าเป็นเพราะทันตแพทย์เฉพาะทางส่วนใหญ่ยังคงต้องรับภาระงานด้านทันตกรรมพื้นฐานอยู่ด้วย  โดยค่าเฉลี่ยสัดส่วนงานที่ทันตแพทย์เฉพาะทางใช้ไปกับงานทันตกรรมพื้นฐานและทันตกรมเฉพาะทางโดยเฉลี่ยอยู่ที่ 42% และ 49% นอกจากนี้หลายคนยังรับภาระงานด้านเอกสารและงานบริหารด้วย คณะนักวิจัยได้ตั้งข้อสังเกตในส่วนนี้ว่าแม้โรงพยาบาลภาครัฐจะระบุว่ามีการบริหารจัดการทันตแพทย์ตามระดับสมรรถนะ แต่พบว่าเป็นเพียงการแยกงานระดับพื้นฐานกับเฉพาะทาง ขณะที่ในโรงพยาบาลเอกชน จะมีการแบ่งลึกลงไปถึงสมรรถนะของความเป็นเฉพาะทาง คือแบ่ง Grading เป็นระดับประกาศนียบัตร ระดับปริญญาโท ระดับวุฒิบัตรและระดับอนุมัติบัตร แล้วพิจารณาจัดสรรความรับผิดชอบตามสมรรถนะ ซึ่งทีมวิจัยเสนอว่าเป๋นประเด็นที่หน่วยบริการในภาครัฐควรนำมาพิจารณาเพื่อจัดสสรงานให้สอดคล้องกับคนมากขึ้นในอนาคต

 

 

โครงการศึกษาการบริหารจัดการทันตแพทย์เฉพาะทาง เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของรับบริการทันตแรรมในระดับเขตสุขภาพ ได้รับงบประมาณจากสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข ทีมผู้วิจัยประกอบด้วย ทพญ. วรารัตน์  ใจชื่น ทพ.เทอดศักดิ์ อุตศรี  และ ทพ.ธนศักดิ์ ถัมภ์บรรฑุ   เป็นการวิจัยเชิงพรรณนาและเชิงคุณภาพ (mixed methods) สามารถอ่านบทความวิจัยฉบับเต็มได้ที่ www.hrdo.org