นโยบายด้านกำลังคนใน รพ.สต. วิธีการที่เดินคนละทางกับเป้าหมาย

Home / บทความทั้งหมด / E-MAGAZINE / นโยบายด้านกำลังคนใน รพ.สต. วิธีการที่เดินคนละทางกับเป้าหมาย
นโยบายด้านกำลังคนใน รพ.สต. วิธีการที่เดินคนละทางกับเป้าหมาย

โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) เป็นหน่วยบริการที่กระทรวงสาธารณสุขพัฒนาขึ้นมาจากสถานีอนามัยเพื่อให้เป็นหน่วยบริการด่านหน้าโดยเฉพาะในการควบคุมป้องกันโรคเรื้อรังต่างๆ รวมทั้งการเป็นหน่วยบริการดูแลต่อเนื่องและการดูแลระยะยาวในชุมชน แต่กลับมีงานวิจัยพบว่านโยบายในการบริหารจัดการและกำหนดกรอบอัตรากำลังคนของ รพ.สต. ที่กำหนดโดยกระทรวงสาธารณสุข ไม่สอดคล้องกับเป้าหมายหรือบทบาทหน้าที่ของ รพ.สต. ที่กระทรวงฯ วางไว้

งานวิจัยเพื่อศึกษาภาระงานและผลิตภาพกำลังคนในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล โดยทีมนักวิจัยจากสำนักงานพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ (IHPP) มี นพ.วิโรจน์ ตั้งเจริญเสถียร เป็นหัวหน้าทีม พบว่าในขณะที่บทบาทหลักที่ในระบบบริการสุขภาพของ รพ.สต. คือการทำงานเชิงส่งเสริมและป้องกัน  แต่เวลาในการทำงานของบุคลากรใน รพ.สต. ส่วนใหญ่ คือร้อยละ 26.1 ถูกใช้ไปกับงานด้านการรักษาพยาบาล และกับงานบริหารอีกร้อยละ 16.4 มีเวลาเพียงร้อยละ 14.5 เท่านั้นที่ถูกใช้ไปกับงานส่งเสริมสุขภาพของประชาชนในพื้นที่ และงานที่บุคลากรของ รพ.สต. มีเวลาทำน้อยที่สุดคืองานดูแลผู้ป่วยระยะท้าย (palliative care) และงานฟื้นฟูสภาพร่างกาย นอกจากนี้ยังพบว่าบุคลากรของ รพ.สต.ส่วนใหญ่ยังต้องทำงานในหน้าที่ที่ไม่เกี่ยวข้องกับวิชาชีพเลย เช่น นักวิชาการทันตสาธารณสุข พยาบาลเวชปฏิบัติ และนักวิชาการสาธารณสุข ต้องมาทำงานที่เกี่ยวข้องกับการเงิน การจัดซื้อจัดจ้าง งานพัสดุ หรือการที่ต้องทำงานข้ามสายวิชาชีพที่ไม่ได้อยู่ในลักษณะของ skill mix เช่น งานจัดการคลังเวชภัณฑ์ งานเภสัชกรรมบำบัด งานคุ้มครองผู้บริโภค งานยาเสพติด และงานอุบัติเหตุ ซึ่งแม้จะสามารถทำงานให้ลุล่วงไปได้ แต่เมื่อพิจารณาประเด็นด้านความคุ้มค่าและประสิทธิภาพของการใช้ทรัพยากรบุคคลแล้วจะพบว่าเป็นการใช้ทรัพยากรบุคคลได้ไม่มีประสิทธิภาพอย่างยิ่ง นอกจากนี้งานวิจัยยังพบว่าบุคลากรวิชาชีพใน รพ.สต. ทุกคน ต้องใช้เวลาประมาณร้อยละ 10 ไปกับการลงข้อมูลและจัดทำรายงานต่างๆ ที่ต้องนำส่งกระทรวงสาธารณสุข

จากผลการศึกษาทีมนักวิจัยจึงได้พัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบายให้กระทรวงสาธารณสุข เพื่อให้การบริหารจัดการกำลังคนใน รพ.สต. เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและตอบโจทย์ด้านบทบาทหน้าที่ในฐานะหน่วยบริการด่านหน้าได้ดียิ่งขึ้น ดังนี้

1. เร่งแก้ปัญหาปัจจัยที่กำหนดผลิตภาพของบุคลากรสาธารณสุขที่ปฏิบัติงานใน รพ.สต. คือ การขาดแคลนบุคลากรในแต่ละตำแหน่งงาน โดยเฉพาะพยาบาลวิชาชีพ ทันตบุคลากร และแพทย์แผนไทย และการจัดการเกี่ยวกับกระบวนการทำงาน โดยเฉพาะงานบริหารและงานบันทึกข้อมูลที่ทำให้บุคลากรทุกตำแหน่งต้องใช้เวลาเกือบ 1 ใน 5 ของเวลางานทำหมดทำ

2. บริหารจัดการและจัดสรรบุคลากรให้ครบตามกรอบอัตรากำลังและให้มีการกระจายตัวที่เหมาะสม

3. จัดทีมบุคลากรให้เป็นลักษณะสหวิชาชีพ โดยกำหนดภากิจหลักและภารกิจรองของแต่ละวิชาชีพให้ชัดเจน และจัดให้มีการฝึกอบรมบุคลากรอย่างต่อเนื่อง รวมถึงจัดให้มีระบบ coaching เพื่อช่วยการตัดสินใจ

4. ควรมีการทบทวนกรอบอัตรากำลังคนของ รพ.สต. แต่ละขนาดโดยคำนึงถึงความเฉพาะเจาะจงของบริบทในแต่ละพื้นที่และภาระงานร่วมด้วย

 

หมายเหตุ โครงการศึกษาภาระงานและผลิตภาพกำลังคนในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล จัดทำในปี 2561 ได้รับทุนสนับสนุนจากสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข เป็นการศึกษาเชิงผสมผสานระหว่างงานคุณภาพและงานปริมาณ กลุ่มตัวอย่างสำหรับการศึกษาเชิงปริมาณ คือบุคลากรทุกตำแหน่ง/ ทุกคนที่ปฏิบัติงานใน รพ.สต. 48 แห่ง ที่สุ่มโดยวี Stratified Random Sampling จาก 12 จังหวัดใน 12 เขตสุขภาพ และกลุ่มศึกษษเชิงคุณภาพประกอบด้วย บุคลากรทุกตำแหน่ง/ ทุกคนที่ปฏิบัติงานจริงใน รพ.สตง ดีเด่น 8 แห่ง คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจงจาก 4 ภูมิภาคของประเทศ  สามารถดาวน์โหลดงานวิจัยฉบับเต็มได้ที่ www.hrdo.org