ภาวะสมองไหลของบุคลากรทางการแพทย์ในมาลาวี

Home / บทความทั้งหมด / E-MAGAZINE / ภาวะสมองไหลของบุคลากรทางการแพทย์ในมาลาวี
ภาวะสมองไหลของบุคลากรทางการแพทย์ในมาลาวี

มาลาวี ประเทศเล็กๆ ทางฝั่งตะวันออกของทวีปแอฟริกา กำลังประสบปัญหาเดียวกับที่ประเทศไทยเคยประสบเมื่อประมาณ 40 ปีที่แล้ว คือภาวะสมองไหลของแพทย์และพยาบาล ไปยังประเทศพัฒนาแล้ว ปัจจุบันมีแพทย์เพียง 300 กว่าคนทำงานอยู่ในประเทศที่มีประชากรมากกว่า 18 ล้านคน ในจำนวนนี้เกินครึ่งเป็นชาวต่างประเทศ ซึ่งส่วนใหญ่มาจากประเทศในทวีปแอฟริกาด้วยกัน  ตามแผนพัฒนาประเทศในปี 2030 มาลาวีจะต้องมีระบบสุขภาพถ้วนหน้าที่ให้ทุกคนเข้าถึงบริการทางการแพทย์ได้ ทำให้ในอีกประมาณ 10 ปีข้างหน้ามาลาวีต้องมีบุคลากรในระบบสุขภาพเพิ่มขึ้นจากปัจจุบันถึงประมาณ 6 ล้านคน

แม้จะมี Hastings Banda อดีตประธานาธิบดีเป็นแพทย์จบจากอังกฤษและปกครองประเทศมานานเกือบ 30 ปี แต่มาลาวีก็เพิ่งมีโรงเรียนแพทย์แห่งแรกของประเทศในปี 1991 นี้เอง เพราะ Banda  มองว่าหากมาลาวีจะผลิตแพทย์เองต้องสามารถผลิตให้ได้คุณภาพเทียบเท่ามาตรฐานอังกฤษ หากไม่สามารถทำได้ก็ไม่ต้องมีโรงเรียนแพทย์เลยจะดีกว่า ก่อนปี 1991  นักเรียนเก่งๆ จึงบินไปเรียนแพทย์ที่ต่างประเทศกันหมด โดยส่วนใหญ่มีปลายทางอยู่ในกลุ่มประเทศ OECD โดยเฉพาะอังกฤษเจ้าอาณานิคมเดิม อเมริกาเหนือและออสเตรเลีย โดยได้รับการสนับสนุนทางการเงินจากแหล่งทุนระหว่างประเทศ รวมถึงสถาบันการศึกษาในประเทศตะวันตกเอง และแน่นอนเมื่อเรียนจบส่วนใหญ่ก็อยู่ทำงานต่อในประเทศนั้นๆ เลย ในปี 1964 ซึ่งมาลาวีได้ประกาศเอกราชจากสหราชอาณาจักรมีแพทย์ชาวมาลาเวียนเพียง 5 คน บินกลับไปทำงานในประเทศของตนเอง จำนวนแพทย์ชาวมาลาเวียนที่ทำงานในประเทศตนเองจึงน้อยกว่าที่ทำงานอยู่ต่างประเทศ ในปี 1981 มีการประชุมร่วมกันระหว่างกระทรวงสาธารณสุขของมาลาวี กับแพทย์ชาวมาลาเวียนที่ทำงานในแมนเชสเตอร์รวมถึงคนที่กำลังเป็นนักเรียนแพทย์อยู่ด้วย เพื่อโน้มน้าวใจให้ย้ายกลับมาทำงานในประเทศตนเอง การประชุมได้รับความสนใจมีแพทย์และนักเรียนแพทย์ที่อยู่ที่แมนเชสเตอร์เข้าร่วมจำนวนมาก แต่ไม่ปรากฏผลว่าการโน้มน้าวใจประสบความสำเร็จหรือไม่ ปีเดียวกันกลับมีตัวเลขปรากฏว่าแพทย์มาลาเวียน 12 คน ที่เดินทางกลับมาจากต่างประเทศก่อนหน้านั้น ได้ออกเดินทางไปเรียนต่อเฉพาะทางที่ต่างประเทศอีกครั้งหนึ่ง

ไม่เพียงเฉพาะแพทย์นั้น วิชาชีพพยาบาลก็มีสถานการณ์ไม่แตกต่างกัน ปัจจุบันมาลาวีผลิตพยาบาลได้ประมาณปีละ 60 คน แต่ต้องเสียกำลังคนให้กับต่างประเทศปีละกว่า 100 คน ในจำนวนนี้กว่าครึ่งเดินทางไปทำงานที่อังกฤษ ปัจจุบันตำแหน่งพยาบาลว่างในประเทศสูงถึงร้อยละ 75 ปี 2004 พบว่ามีแพทย์ 1.1 คน และพยาบาล 25.5 คน ต่อประชากร 1 แสนคน

มีการวิเคราะห์หาปัจจัยหลักที่ผลักให้แพทย์ออกนอกประเทศและพบว่าใกล้เคียงกับปัจจัยหลักที่ผลักให้แพทย์ไทยบินไปอเมริกาในช่วงทศวรรษ 70 คือ ไม่มีแหล่งฝึกทั้งแพทย์ทั่วไปและเฉพาะทาง แม้จะมีการตั้ง College of Medicine ในปี 1991 แต่กำลังการผลิตก็น้อยมาก ในปี 2009 สามารถผลิตแพทย์ได้เพียง 31 คน อีกทั้งสภาพเศรษฐกิจและสังคมในประเทศไม่จูงใจให้แพทย์ทำงานในประเทศ

เพื่อรับมือกับนโยบายหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าที่จะทำให้ประเทศมีความต้องการบุคลากรด้านสุขภาพเพิ่มขึ้นจำนวนมาก รัฐบาลมาลาวีพยายามแก้ไขสถานการณ์ด้วยวิธีการต่างๆ  ทั้งการเปิดแหล่งผลิตแพทย์ พยาบาล และบุคลากรด้านสุขภาพอื่นๆ ขณะเดียวกันก็มีการสร้างความร่วมมือกับประเทศที่พัฒนาแล้วอย่างสก็อตแลนด์และไอร์แลนด์ในการผลิตแพทย์เฉพาะศัลยกรรมทางเพื่อให้กลับมาทำงานในประเทศ ซึ่งก็ได้ผลในระดับหนึ่ง แต่ตราบที่แพทย์ในประเทศยังต้องอยู่กับภาวะที่ค่าตอบแทนน้อย จ่ายช้า และภาระงานล้นมือ ก็ยากที่จะธำรงกำลังคนไว้ได้ องค์การอนามัยโลกได้เล็งเห็นปัญหานี้และแนะนำให้มาลาวีพิจารณาถึงมาตรการในการธำรงคนไว้ในระบบด้วย เพราะไม่เพียงแต่ประสบภาวะสมองไหลไปต่างประเทศ ยังมีภาวะสมองไหลจากรัฐไปเอกชนในประเทศอีกด้วย

 

เรื่องโดย แม่พลอย

แหล่งข้อมูล

https://www.africaportal.org/features/tackling-malawis-medical-brain-drain/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3653194/

https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09744053.2015.1030867

https://www.ft.com/content/a696cb30-d894-11e9-9c26-419d783e10e8